Francuccio jo scarparo e Cicerone tra quèra e pace

Le faóle nònneme

I nónni gni so conosciuti. S’ao mmórti tutti e dóa prima che jé nascesse. Pe fortuna che le nònne ao campato a lónco e ao puto nzignamme tante cóse. Co nònna Gióstina Pistilli (1872-1962) addirittura so vissuto a llistéssa casa fòri de jo paese. Mméce nònnema Nannarèlla, Marianna De Lillis (1873-1952), è sèmpe bbitato a via lla Peschiera, canto Piazza lla Pace. Tutte e ddóa ao nnate canto chélla piazza. Gióstina própia nfrónte la chiesétta lla Matònna lla Pace distrutta da lle bomme der 1944 e mmà’ purtróppo re frabbicata. Nzulo le nònne ao state amiche tutta la vita, ma ao puro scontato jó stisso dolore. Ci ss’era mmórto j’urdimo figlio a tutte e ddóa. A nònna Gióstina ci ssé mòrze Pietro, scarparo sopraffino pe menengite a manco 27 anni. A nònna Nannarèlla ci mòrze Pacifico appena passati i 25 anni.

Gióstina me reccontéva faóle spisso d’alimali, ntróménte Nannarèlla fatti de pérzóne conosciute a Còre o a éssa reccontate. Più spisso fatti de pérzóne ch’erano sófférto o che ss’erano mmòrte nquèra. Me revéo ncapo móne, a nó munno pijno de bbrutte quère, dapò le traggiche prima e secónna quèra mondiale.

Na òta me reccónté Gióstina ca migliara d’anni fa, a Còre ci stéva ncóra jo laco Vètere, ntórno a jó paese era pijno de lépri. I Corisi, zzichi e russi, ricchi e ppóracci, jévano a cacciagli notte e dì. Qquaétuno ncóra campéva de caccia. Le lépri nzé ddormévano mmà’. La paura le mméttéva sèmpe ntribbólazzió. Nné potévano ppiù de vive co lla paura ch’ómmini o ari limali pretaturi le sariano cacciate pe facci fa na bbrutta fine. Decidénno tutte nzuni ca sarìa stato ppiù mméglio suicitasse mméce de campà stènno sèmpe npéna. Decidénno de isse a ittà tutte a jó laco Vètere e mórì affócate. Ma ntórno a jo laco ci stévano migliara de ranòcchie a scallasse a jó sole. Séntènno rivà na spècie de turbbitóne che venéva da llo córe lle lépri vèrzo jó laco, pe lla paura se jénno subbito a ittà a ll’acqua. A cchìo punto la lèpre ppiù scafatèlla che coréva nnanzi, se fermé e urlé a tutte de fermasse. Ci urlé: “nci faciamo cchiappà da lla calippa, nnó vétite? ci stao ari limali che ttéo ppiù paura de nu”. Se ferménno. Se rénnénno cunto che è mméglio bbituassse a tutto, puro a lló male e vive. Ci stao ari che stao ssà’ pèggio de nu, cercamo de convive co i guai che ttenimo.

Mméce Nannarèlla na òta me recconté de Francuccio, pauroso puro a séntì sulo no tróne lontano. Era stato nquèra, ntrincéa nzu co parimo Natale, e ogni bbótto o rumore strano ci mannéva jo còre a mille. Francuccio sapèva ca Pacifico, zziémo, j’urdimo figlio Nannarèlla, j’erano mannato a ffa la quèra a lla Russia e nzé n’era ppiù revenuto. Spérzo mmà’ ppiù retrovato, de certo ddévéntato próvéle e nutriminto a lla stéppa lla riva destra ‘glio Don. Francuccio dicèva a nònnèma ca nzé ntóccarìa mmà’ dà rètta a chi ò fa la Giustina Pistilli e Paolina Ferroni quèra. Francuccio era stutiato a lle scòli serali alla parocchia Santa Maria lla Trinità. Sapéva lo latino puro se stèva sèmpe a lla bottecuccia sé de carzolaro a lla via Ritta. Recconté a nònna, che la reccónté a mmi, la faóla ‘glio cavaglio e jó cérvo. No cavaglio viveva a nno ngra prato da sulo. L’èróa era tutta la sé. Na bbèlla jórnata rivé a pa scéci puro nó cérvo. Nnó sóppórté, recramé co jo patró ‘glio prato chiétènnòci de caccià jó cérvo. Jó patró ci respónné ca jó sarìa jutato ma ténéva da fasse métte jó mórzo co lle bbriglie ccósì jó potéva cavarcà. Jó cavaglio fó d’accordo e manco s’accórgé ca mméce de scaccià jo cérvo jó patró si jèra fatto schiavo. È chéllo sóccète sèmpe pe ffa le quère, pe ddumà nemici spisso presunti. La ggènte s’affita a uno o a póchi perdènno libbèrtà, spisso puro bbène matriale e d’alema. Francuccio conoscéva j’aforismi Cicerone. Quanno se ò fa la quéra, quanto se ò spènne tutto chéllo ssé pò pe crómpà armi spisso ci recòrdano jó ditto Cicerone. “Si vis pacem para bbellum/se ó la pace tèta preparà a ffa la quèra fabbrichènno e crómpènno armi.” Ccósì chi cómmannà spèra de non pèrde jo commanno e chi vénne armi è jó sulo a ricchisse, lassènno quaccósa puro a ci commanna.

Sóccète puro mó. Mentre scrivo ste storie. Niciuno ci dice ca dóppo jo primo “ditto” Cicerone ce n’è tramannato n’aro, pe mmi ppiù mportante. Niciuno jo recòrda. Francuccio jó facéva conosce a Nannarèlla: “Pax, vel iniusta, utilior est quamiustissimum bellum/na pace ingiusta è più utile de nna quèra giusta”. Penzamo a struje l’armi, nnò a frabbicalle, penzamo a lla pace nnò a lla quèra.E pe quanno me riquarda sarìa ppiù mméglio dì’”ca ogni arma frabbicata,ongi nave , da quèra, cari arnati bbómme, missili, aroplani soricchizzi rubbate ajobbénèsse de tutti i popoli bianchi e colorati che viveno ntèra, rubbate a cchitè fame, a cchitè bbisogno e sso la mggioranza. Cercamo de renzavì.

Nò a lla quèra!

Nu cerchimo de rejémpìj lo gnènte
co lla vita che vène da lló vòto
pe reportacci vèrzo n’aro vòto
na próvele de témpo senza gnènte.

Starèmo mparatiso nchésta tèra
sméttènno de ójécci commannane
j’uno co j’aro cómme bbrutte jène
ndènno rètta a chigli óó fa la quèra.

De pèlle ne tenimo una sóla,
Nnascimo tenènno ncapo la quèra
ma quarziasi pace nn’è mmà’ na sòla.

Liamoci bbène a chésta nostra tèra,
ajutamo la colomma che vóla
pe nzignà a tutti a otià la quèra.

18 luglio 2025

Pietro Vitelli